Gemeente Amsterdam - Nieuwe aanpak van overlast door verslaafde veelplegers in Amsterdam

Amsterdam heeft het afgelopen jaar 140 verslaafde veelplegers in een sluitende aanpak van justitie en zorg geplaatst. Nieuw hieraan is dat deze veelplegers twee jaar lang onder een justitiemaatregel vallen en in die periode verplicht zorg van instanties als de GGD ontvangen. Op deze wijze pakt Amsterdam de harde kern van verslaafde veelplegers, die verantwoordelijk zijn voor veel overlast en onveiligheid (winkeldiefstallen, autokraken, geweldsdelicten) in de stad, aan. Tientallen keren per jaar komen zij in aanraking met de politie.

Streng, maar humaan
Burgemeester Cohen, mede namens hoofdofficier De Wit (OM) en politiecommissaris Welten: "Het gaat om de groep daders die zorgt voor het leeuwendeel van de overlast en onveiligheid in vooral de binnenstad en in Zuidoost. Dat gaat ook om de kleine vergrijpen - denk aan drugsgebruik op straat, schreeuwen, bedreigend gedrag - die zorgen voor een sterk gevoel van onveiligheid. Deze mensen zijn vrijwel allemaal verslaafd en hebben vaak psychische problemen. Om hier meer aan te doen stelt het college van B&W nu 1 miljoen euro ter beschikking voor extra psychische hulp. Onze nieuwe aanpak voorkomt dat criminelen na een paar weken weer op straat komen en keer op keer de fout in blijven gaan. Op deze manier wordt het effect van het politieoptreden vergroot. En justitie kan deze mensen ook langere tijd aaneen vastzetten."

De Amsterdamse wethouder Zorg, Hannah Belliot, is verantwoordelijk voor de zorgverlening: "Een strenge maar tegelijkertijd humane maatregel. Deze groep is erg bedreven in het mijden van de zorg die ze eigenlijk zo hard nodig hebben. Nu worden ze verplicht om deel te nemen aan dagprogramma's en krijgen ze psychische hulp. Dit is echt een breuk met het verleden. Als het ons lukt om mensen hierdoor uiteindelijk therapietrouw te maken, dan hebben we een geweldig middel in handen om de mensen te helpen én de overlast structureel te verminderen."

Nieuwe aanpak loont
Sinds januari 2005 is door alle betrokken instanties een gezamenlijke aanpak ontwikkeld voor een groep van ruim 500 verslaafden die elk vele tientallen delicten op hun naam hebben. De aanpak is mogelijk gemaakt door de eind 2004 ingevoerde justitiële maatregel Inrichting Stelselmatige Daders (ISD).

Kern van de Amsterdamse variant is een strenge justitiële aanpak gecombineerd met een uitgebreid reïntegratiepakket: trainingen, opleidingen, huisvesting, inkomen en zorg. Hierdoor blijven de veelplegers gedurende twee jaar (en ook nog daarna) continu in beeld van politie, justitie en zorginstanties. Voorheen werden deze criminelen meestal kort gedetineerd, waarbij ze na vrijlating opnieuw een misdrijf begingen. En omdat het zorgaanbod vrijwillig was, onttrokken veel veelplegers zich hieraan.

140 Veelplegers in programma
Deze nieuwe aanpak is ontwikkeld door alle instanties die bij deze problematiek betrokken zijn: gemeente, politie, openbaar ministerie, Dienst Justitiële Inrichtingen, Jellinek-kliniek, Gemeentelijke Geneeskundige Dienst, ggz-instelling Mentrum en de Forensisch Psychologische Dienst. Tot nu toe is de aanpak succesvol: begin 2006 zitten 140 verslaafde veelplegers in dit programma. De Dienst Justitiële Inrichtingen creëert in 2006 extra plekken waardoor het totaal in de regio Amsterdam op 187 komt.

De werkwijze is als volgt: een veelpleger staat geoormerkt als een persoon die voor de ISD in aanmerking komt. De veelpleger wordt op heterdaad aangehouden door de politie. Het OM geleidt de veelpleger voor aan de rechter-commissaris en plaatst de veelpleger op een speciale veelplegerszitting. De reclassering stelt daartoe een advies en behandelplan op in overleg met alle relevante organisaties. Dit gebeurt binnen 100 dagen.

De veelpleger komt vervolgens in detentie voor maximaal twee jaar. Afhankelijk van het traject van een gedetineerde wordt deze tweejarige maatregel geheel of gedeeltelijk binnen de gevangenis of - indien mogelijk en na een periode van gemiddeld een jaar - geheel buiten detentie uitgevoerd.

Na de detentie
Tijdens de ISD-maatregel wordt de terugkeer naar de samenleving voorbereid. Als een gedetineerde aan een traject deelneemt, dan krijgt hij - naast verplichte zorg - ook een op maat gemaakt programma aangeboden met bijvoorbeeld trainingen sociale vaardigheden of agressiebeheersing. Uniek binnen de ISD-aanpak is dat justitie de mogelijkheid biedt om al binnen detentie met verplichte zorg te starten.

Eenmaal buiten is dan streng toezicht door de reclassering. Ook is overnachting geregeld bij Hulp voor Onbehuisden (HvO) of het Leger des Heils, waar hij zich elke avond moet melden. En - indien nodig - is een plaats geregeld in de heroïneverstrekking. Als de veelpleger in dit ambulante jaar overlast veroorzaakt of crimineel is, dan kan hij meteen teruggeplaatst worden. Feitelijk is dus sprake van een voorwaardelijke invrijheidsstelling.